Αρχική Το Χωριό Ιστορικό
Ιστορικό PDF Εκτύπωση E-mail
Παρασκευή, 30 Νοέμβριος 2007 18:41
Ευρετήριο Άρθρου
Ιστορικό
Το ταχυδρομείο
Το ιατρείο
Το Ειρηνοδικείο
Το αποθηκευτικό κέντρο
Αυτοκίνητο - Νερό - Φώς
Όλες οι Σελίδες

Γενικό ιστορικό

ΑΡΧΑΙΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ

Η Ποτιδάνεια (Ποτιδανία) πρώην Άνω Παλαιοξάρι, πήρε το όνομα της από την ομώνυμη αρχαία πόλη των Αποδοτών, ερείπια της οποίας σώζονται και σήμερα στον Αϊ -Νικόλα ανάμεσα στον Κάμπο και τον Παλαιόμυλο. Η πόλη πρωτοαναφέρεται στις πηγές στην εκστρατεία των Αθηναίων εναντίον των Αιτωλών το 426 π.Χ. από το Θουκυδίδη, μαζί με τις άλλους οικισμούς των Αποδοτών: το Τείχιο, το Κροκύλειο και το Αιγίτιο. Η Ποτιδανία φέρεται να ήκμασε ως πόλη του Κοινού των Αιτωλών στα τέλη του 3ου π.Χ. αιώνα περίοδο κατά την οποία έκοψε χάλκινο νόμισμα. (φωτογραφία)

  Το όνομα της Ποτιδανίας επανεμφανίζεται πολύ αργότερα, το 1835, - μετά την συγκρότηση των πρώτων δήμων του νεοελληνικού κράτους - στο δήμο Ποτιδανίας, που είχε έδρα το Άνω Παλαιοξάρι και γεωγραφικά σχεδόν ταυτίζονταν με το σημερινό δήμο Ευπαλίου. Ο δήμος Ποτιδανίας με την αρχική του μορφή των 16 οικισμών -1835 έως 1869 -, και τη μετέπειτα του 1869 μορφή του με τα πέντε χωριά: Άνω Παλαιοξάρι, Κάτω Παλαιοξάρι, Τείχιο, Στύλια, Περιθιώτισα και τη Μονή Βαρνάκοβας, επέζησε ως διοικητική μονάδα μέχρι την κατάργηση των δήμων το 1912. Όμως, το όνομα «Ποτιδάνεια» κληρονόμησε ο οικισμός του Άνω Παλαιοξαρίου, που το κατοχύρωσε και τυπικά με το Β.Δ. του 1940.

Το Παλαιοξάρι προϋπήρχε του Άνω και Κάτω Παλαιοξαρίου (το σημερινό Παλαιοξάρι) στη θέση «Χάνια», ανάμεσα στους δυο οικισμούς στη διαδρομή της παλιάς τουρκικής δημοσιάς η οποία συνέδεε τη Ναύπακτο με το Λιδορίκι και την Άμφισσα. Περιγραφή της διαδρομής από το Λιδορίκι ως τη Ναύπακτο και αναφορά στον οικισμό του Παλαιοξαρίου και το ομώνυμο Χάνι διεσώθη στην περιήγηση του Άγγλου Martin W. Leake (1815).
Το Παλαιοξάρι εκτεθειμένο στο πλιάτσικο του κάθε ένοπλου τμήματος που διάβαινε τη Δημοσιά, εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους του, οι οποίοι, πιθανώς μέσα στο 16ο αιώνα, δημιούργησαν δυο νέους οικισμούς το Άνω και Κάτω Παλαιοξάρι. Οι οικισμοί αυτοί στέριωσαν τελικά στις θέσεις όπου σήμερα βρίσκονται η Ποτιδάνεια και το Παλαιοξάρι.
Το Άνω Παλαιοξάρι ήταν η πατρίδα του ονομαστού αρματολού του 18ου αιώνα Χρήστου Μηλιώνη που έδρασε ιδιαίτερα στην περιοχή του Βάλτου.


Απόσπασμα από το δημοτικό τραγούδι που αναφέρεται στο Χρήστο Μηλιώνη όπως το παρουσιάζει ο Κ. Σάθας στο Χρονικό του Γαλαξειδίου:

Τρία πουλάκια κάθονται στην ράχη στο λημέρι.Τόνα τηράει τον Αλμυρό, τ' άλλο κατά τον Βάλτο, Τό τρίτο το καλλίτερο μυριολογάει και λέγει. Κύριε μου, τι να γίνηκεν ο Χρήστος ο Μηλιώνης; Μηδέ στο Βάλτο ΄φάνηκε, μηδέ στην κρύα βρύσι. Μας είπαν πέρα πέρασε κ' εμβήκε μες την Άρτα,Κ' επήρε σκλάβο τον κατή, μαζί με δυό αγάδες....

 Όπως αναφέρει ο Γάλλος Φραγκίσκος Πουκεβίλ, το χωριό τις αρχές του 1800 είχε σαράντα οικογένειες.

Στην Επανάσταση του 1821 οι πάνω-Παλιοξαρίτες συμμετέχουν και αυτοί στην απελευθέρωση της πατρίδας. Εκατοντάδες αγωνιστές επανδρώνουν τα επαναστατικά τμήματα και παίρνουν μέρος στις πολιορκίες της Ναυπάκτου, βρίσκονται με ένοπλα σώματα μέσα κι έξω από το Μεσολόγγι στις πολιορκίες και την Έξοδο, και παίρνουν μέρος στις μάχες του Ομέρ Εφέντη του Μαυρολιθαρίου, της Αράχοβας, των Τριζονιών, της Βαρνάκοβας και αλλού.  Ο παλιοξαρίτης Παναγιώτης Κονδύλης είναι ο εκπρόσωπος της επαρχίας Λιδορικίου στο πολιτικό όργανο της Ανατολικής Στερεάς τον Άρειο Πάγο. Ο παλαιοξαρίτης επίσης οπλαρχηγός Τριαντάφυλλος Αποκορίτης, με ξεχωριστό σώμα ως οπλαρχηγός της επαρχίας Μαλανδρίνου και σε κάποιες περιόδους υπό τον οπλαρχηγό της Δωρίδας Σκαλτσοδήμο, πρωταγωνιστεί επικεφαλής Παλαιοξαριτών και άλλων πατριωτών στην Επανάσταση. Άλλοι αγωνιστές όπως ο Αναγνώστης Παπαθανασίου, ο Νικόλαος παπά-Μηλιώνης, ο Γεώργιος Κονδύλης, ο Αναστάσιος Παπουτσής, έπαιξαν ξεχωριστό ρόλο στον Αγώνα.

Μετά την απελευθέρωση το Άνω Παλαιοξάρι ως έδρα του δήμου Ποτιδανίας ήταν το μεγαλύτερο διάστημα του 19ου αιώνα κέντρο στην περιοχή. Οι δήμαρχοι Ποτιδανίας κατά κανόνα ήταν Παλαιοξαρίτες όπως και ο ένας εκ των δυο βουλευτών της επαρχίας Δωρίδας. Από τις πρώτες βουλευτικές εκλογές το 1844 και αρκετά χρόνια μετά, βουλευτής Δωρίδας ήταν είτε ο Γεώργιος Κονδύλης του γαλλόφιλου κόμματος, είτε ο Αναγνώστης Παπαθανασίου του αντίστοιχου αγγλόφιλου κόμματος.
Από το 1839 στο Άνω Παλαιοξάρι λειτουργούσε τη θερινή περίοδο, το δεύτερο Ειρηνοδικείο της Δωρίδας.
Το 1936 το Άνω Παλαιοξάρι είχε 460 κατοίκους και με τον καιρό αναπτυσσόταν φτάνοντας στα τέλη του 19ου αιώνα τους 750 κατοίκους. Από τους εκλογικούς καταλόγους του 1871 φέρεται να έχει 289 ψηφοφόρους, άρρενες πολίτες άνω των 21 ετών. Σ' αυτά τα επίπεδα πληθυσμού παρέμεινε το χωριό ως τον πρόσφατο πόλεμο.

Το Δημοτικό Σχολείο του Άνω Παλαιοξαρίου ιδρύθηκε το 1837,  σχολείο, που από τις αρχές του 1900 στεγάστηκε στο επιβλητικό για τα δεδομένα της περιοχής κτίριο του προγράμματος ανέγερσης σχολείων του Ανδρέα Συγγρού.

ΘΙΑΣΟΣ ΠΟΤΙΔΑΝΕΙΑΣ

Τέλος του 19ου αρχές του 20ου αιώνα και έπειτα, με την εμπέδωση της ασφάλειας γενικότερα στον ελληνικό χώρο και τη μετατόπιση της οικονομικής δραστηριότητας της περιοχής προς τα παράλια και τα πεδινά, το Άνω Παλαιοξάρι όπως και τα άλλα ορεινά χωριά χάνει προοδευτικά τον σημαίνοντα διοικητικό ρόλο που κατείχε στην ευρύτερη περιοχή. Παραμένει όμως ακόμη και σήμερα, το χωριό επηρεασμένο από την πολιτιστική και πνευματική παράδοση της περιόδου ακμής του. Στην πρόσφατη δύσκολη περίοδο του πολέμου και της αντίστασης η Ποτιδάνεια ξανάγινε εστία πατριωτικής και πολιτιστικής αναφοράς. (φωτογραφία 2: ερασιτεχνικός θίασος των νέων της Ποτιδάνειας το 1939 στην παράσταση «Εσμέ»).

Μετά τον πόλεμο και τον εμφύλιο οι Ποτιδάνειοι προσπάθησαν όσο επέτρεπαν οι δυνάμεις τους, να ανασυγκροτήσουν και να αναπτύξουν το χωριό.  Ακόμη και με την προσωπική τους εργασία πάσχισαν να συνδεθούν οδικά με τις πεδινές περιοχές και τα παράλια του νομού, στήριξαν την υφαντουργική μονάδα που λειτούργησε στο χωριό, αντιστάθηκαν όσο μπόρεσαν στην επερχόμενη ερήμωση της υπαίθρου....

 


ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΛΙΑ

Το ταχυδρομείοΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΟ
Πάνω από πενήντα χρόνια παρείχε τις υπηρεσίες του στα γύρω χωριά του άλλοτε δήμου Ποτιδάνειας.

 

 

 

 

 


 


Το ΙατρείοΑΓΡΟΤΙΚΟ ΙΑΤΡΕΙΟ

Έδρα του είναι το χωριό μας και εξυπηρετεί το χωριό μας και τα διπλανά χωριά. Στο ιατρείο μας έκαναν το αγροτικό τους πολλοί νέοι γιατροί. Μερικοί από αυτούς αγάπησαν το χωριό μας που χρόνια μετά δεν μας ξέχασαν και επικοινωνούν και μας επισκέπτονται τακτικά. Μπορεί πλέον τα μέσα μεταφοράς να μην το καθιστούν απολύτως αναγκαίο αλλά είναι ακόμα απαραίτητο σε αυτούς που δεν μπορούν εύκολα να μετακινηθούν.

 

 

 

 



Το ΕιρηνοδικείοΣΦΡΑΓΙΔΑ ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟΥ

Το Ειρηνοδικείο Ποτιδάνειας λειτουργούσε από το 1841 με έδρα του το χωριό. Από το 1995 κι ύστερα ήταν μεταβατικό με θερινή έδρα την Ποτιδάνεια (1Η Μαίου – 1Η Οκτωβρίου). Τελευταία λεγόταν «Ειρηνοδικείο Ευπαλίου» Αργότερα έγινε μόνιμη έδρα στο Ευπάλιο.

 

 

 

 

 


 

Το αποθηκευτικό κέντροΑΠΟΘΗΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥ

Έγινε με τη συνδρομή των μελών του «Γεωργικού Πιστωτικού Συνεταιρισμού» του χωριού. Προμήθευε λιπάσματα και άλλα εφόδια και τους κατοίκους των γύρω χωριών. Τώρα στέκει έρημο και μισογκρεμισμένο.

 

 

 

 


 

Αυτοκίνητο - Νερό – Φώς
ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ

Το αυτοκίνητο. Μια αποκλαδωμένη χάραξη του 1939 από την Πόντζανη κί ένας σωρός από σίδερα στο ποτάμι, καταδηλούσε μια ιδέα για την σύνδεση του χωριού με τον αυτοκινητόδρομο Λιδωρικίου – Ναυπάκτου. Ήρθε το 1950. Ανασύρθηκε η ιδέα και έγινε πόθος και ανάγκη. Ο κόσμος με τα τσαπιά, με αμφιβολίες αλλά και θέληση άνοιξε το δρόμο για το χωριό. Στις 15 Αυγούστου του 1952 ήρθε το πρώτο αυτοκίνητο στο χωριό μας.

 

 

 

 Το νερό. Η συνήθεια των κατοίκων είχε υποτάξει τον κόπο για το κουβάλημα του νερού από τις βρύσες στου χωριού στα σπίτια. Τα καλοκαιρινά βράδια αραδιάζονταν βαρέλες στη κεντρική βρύση, που έπαιρνε όψη φωναχτής ζωής. Το 1960 όμως λειτούργησε το υδραγωγείο κι έτρεξαν οι πρώτες βρύσες στις γειτονιές που σιγά σιγά μπήκαν στο κάθε σπίτι. Τώρα η Κοκκινόβρυση και τα Μπελούσια οι δύο πηγές στα έλατα που στέλνουν το εξαίρετο νερό τους στο χωριό.


Το φώς. Τα Χριστούγεννα του 1968 οι λάμπες και τα λυχναρια αποσύρθηκαν αποκαμωμένα. Το χωριό ηλεκτροφωτίστηκε.

Τελευταία Ενημέρωση στις Κυριακή, 06 Σεπτέμβριος 2009 20:16